poetawebs

Ny poeta raha miteny
  dia mampita izay mba reny
 sady saininy ombieny
 
amin'ny gadona avo lenta
  mampitony hetaheta :
 bitsik'ivan'ny poeta. (T.Ràja)

16 janoary 2018
Fantaro i
CLARISSE RATSIFANDRIHAMANANA
Natolotr'i Hanitr'Ony

(1926 – 1987)
Poety Mpanoratra tantara foronina, tantara tsangana, andrana.

Clarisse Hortense ANDRIAMAMPANDRY no tena anaran’i Clarisse Ratsifandrihamanana. Poety sy mpanoratra Malagasy amin’ny teny malagasy izy, teraka ny 5 Desambra 1926 tao Fenoarivo-Atsinanana, Madagasikara, zanaky ny mpitsabo Dr Pierre Andriamampandry. Na dia nanoratra dieny fahatanorany tokoa aza i Clarisse Ratsifandrihamanana, tsy nifantoka tamin’ny fanoratana sy ny haisoratra izy raha tsy taorian’ny namoizany ny zanany vavy fahatelo (1950).


Mpanoratra tena mamokatra tokoa izy ary manoratra ny karazana haisoratra rehetra, isan’ireo manome lanja indrindra ny literatiora malagasy ny vokatr’asa sorany: efa mihoatra ny telo amby roapolo isa (tantara foronina, sombintantara, tononkalo, tantara an-dampy na an-tsehatra, angano, andrana sy fanadihadiana...) ary mbola maro no tsy voatonta. Fantatra amin’ny maha mpanoratry ny tolona amin’ny alalan’ny teny izy, fa miresaka momba ny fitiavana, ny fiainana ihany koa. Nanambady ny Dr Henri Ratsifandrihamanana izy ny taona 1946, ary niteraka valo mianadahy izy ireo.

Nahazo loka maro ny asasorany. Mpikambana tamin’ny Fikambanan’ny Poety sy Mpanoratra Malagasy fantatra amin’ny hoe U.P.E.M (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches), tamin’ny FIkambanan’ny Mpanoratra sy Artista MIaro ny Revolosiona na ny FIMAMIRE (Organisation des Ecrivains et artistes en soutien à la révolution malagasy), sy ny Akademiam-pirenena Malagasy izy (1975). Nodimandry ny 28 juin 1987 tao Antananarivo i Clarisse Ratsifandrihamanana.


Ireto misy santionany amin’ireo boky sy asasorany nalaza indrindra, nahazo loka:

- Amboara (1960), amboaran-tononkalo : Loka faharoan’ny Poezia, Kaominin’Antananarivo
- Fahavaratra (1969), tantara foronina, Loka Akbaraly 1964
- Tamberintany (1972), tantara foronina : Loka voalohany AJEM 1966 (Association des Journalistes de Madagascar)
- Ny Zanako I & II (1970), tantara foronina : Loka voalohany Syndicat des Professeurs Malgaches
- Taratasy misokatra ho an’i Lobo (Lavakombarika, 1974), sombintantara : Loka voalohany Organisation Démocratique de Madagascar 1973
- Tany vao (1979), tantara foronina: Loka faharoa natolotry ny Ministeran’ny Kolontsaina 1979
- Velanangano (1980), tantara an-dampy : Loka voalohany natolotry ny Ministeran’ny Kolontsaina 1979.
- Salohy, amboaran-tononkalo, Ratompokovavy, tantara an-dampy, Tohi-vakana
- Angano : Ravahiny (1975), Irojo tsy nety afa-po (1977), Ifelamboahangy (1977)…

Renim-pianakaviana, nitondra tokantrano, vehivavy nanana ny asany ankoatra ny haisoratra nasandrany sy ny fikambanana maro nisy azy i Clarisse Ratsifandrihamanana.

 

Clarisse Ratsifandrihamanana, nirotsaka tanteraka tamin'ny raharaha politika.

* Comité de solidarité malgache
* Partie de congrès de l'indépendance
* AKFM/KDRSM, ANEA, Filohan'ny FIMAMIRE
* Filan-kevitry ny tanànan'Antananarivo
(1969-1972)

* Komity mpanatanteraky ny fokontany Ambohitrakely
* Filan-kevibahoakan'Antananarivo
* 1977: Komitin'ny fandriam-pahalemana (Leningrad); Irak, tamin'ny fikaonan-doha fahenina nataon'ny mpanoratra tany Angola


- Voafaritra ao amin'ny fandaharam-pianarana ho an'ny ambaratonga faharoa ny fandalinana an'i Clarisse Ratsifandrihamanana.
- Nahazo ny mari-boninahitra Officier de l'Ordre National.


Indro misy tononkalo iray anehoany izany toeran’ny Vehivavy izany eo amin’ny tantaram-piainana sy ny tantaran’izao tontolo izao.
 

ATi-SITRAKA HO AN’NY VEHIVAVY

Ny vehivavy ve? – Moa tsy bikabika
Sady sarisarin’ny tany onenantsika?

FA NY VEHIVAVY ROAPOLO TAONA
No tanin’i Afrika tsy mbola notrandrahana,
Misaly zava-miafina, mpikaro-pahafahana.

NY TELOPOLO TAONA
No Inde – rentirenty manintona ho hanitra
Mirado rojovola, miravaka andriamanitra.

NY EFAPOLO TAONA
No Eoropa mihetsiketsika anaty fandrosoana
Sy ny helatrelatry ny fiaina-manoloana.

NY DIMAMPOLO TAONA
Dia hipoka sy zina – tahaka an’i Amerika
Tahiry saro-bidy ara-teknika.

NY ENIMPOLO TAONA
No velatr’i Rosia takarina hidirana,
Mpanavotra sahirana, kanefa manahirana.

NY FITOPOLO TAONA
No Nosy mipariaka nomena fanambinana
Anti-mitanisa amboaram-bolan-tsinana.

NY VALOPOLO TAONA
No Tendrontany roa tsy takatra polorina,
Vaingan-dranomandry sarotra antomorina

Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA

 
Indreto koa misy ampahan-dahatsoratra notsongaina tao amin’ny "Lavakombarika" izay mitahiry sombintantara enina ambin’ny folo nosoratan’i Clarisse Ratsifandrihamanana, maneho an-tsoratra ny amin’ny teny tsotra voafantina ny hakanton’ny Teny Malagasy, ny toetry ny Olombelona ary ny rafi-piaraha-monina sy ny rarim-piainana nisy teo amin’ny vanim-potoanany:

"Nihorohoro ny vahoaka, nanombinana ny tahiry ambata; izay tsy nanana ny vonona dia nivarotra kely: vokatry ny tany, ankoho amam-borona"
(Ramaitsoakanjo, p. 76)

"Tsy matahotra mpamosavy aho, Miandry razana, ary indrindra moa Iza aho ?"

"I Sely? - tena renibeko mihitsy! Ary satria ny vadin'ny renibeko dia dadabeko... dia vonjeo aho rey olona, ampahafantaro ahy: Iza aho? ...ny tenako vadin'i Sely, renibeko i Sely ka moa Dadaben'ny tenako aho? Mila ho adala ny lohako: Iza aho?" (Iza aho?, p. 151)

"Taizan-drenikely, hono, i Dadabenay, dia iray amin'irony renikely tsy mataho-voamason-jaza, mpanongo mangina, mpanao zara-vilana eo am-pisakafoana." (Ny taolan'i Mampikomy, p.124)

"Toy ny rivotra mihevaheva eny amin'ny rindrin'efitro ny matoatoan'i Dada, ny masoko mandavaka ny haizina dia indreo mahita ny halohalon'ny tsanganany ary ny tara-pahazavan'ny diavolana misisika eny amin'ny elanelam-baravarankeliko dia toy ny hanatitra ny fijeriny..." (Matoatoa, p. 35)

Clarisse Ratsifandrihamanana

 Natolotr'i Hanitr'Ony

 



Tovana nentin'i Bodo Tantely, zafikelin'i Clarisse Ratsifandrihamanana

Ny tsy ampy kely dia ny anaran'ny reniny: Ramatoa Razafindrabodo. Ny anarany tena feno dia Clarisse Hortense Ravaoarisoa Andriamampandry.

Tena betsaka aloha raha ny fahatsiarovana taminy, azon'ny tena akaiky taminy aho, notantarainy ny fiainany rehetra. Ny nenifarako i Lila Ratsifandrihamanana no efa manoratra boky momba azy mivady ary efa andalana ny fivoahany. 

Ny boky farany navoaka taona vitsivitsy lasa izay dia "roman" 2 mitondra ny lohateny hoe "lohataona sy ririnina" sy "ramose".

Efa namoaka boky tononkalo misy ireo potipotika tononkalo nosoratany teny amin'ny sombin-taratasy rehetra eny, mitondra ny lohateny hoe "Pitik'onja".


pôetawebs©2018 - poetawebs@gmail.com
×