STELLA, NIVOY FITIAVAN-JANAKA
Fandalinana
ny lahatsoratr'i Stella (Edouard Andrianjafintrimo) "Aiza kosa
Ndriamatoan'ny aiko?" ho fanamarihana ny faha-143 taona nahaterahany
(28/06/1881 - 28/05/2024)
__________________
— Dada ô!
hoy izy tamin’ity dadabeny, fa izany no fiantsony azy, satria tsy
fantany ho tsy izy no niteraka azy.
— Ahoana, sombinaiko? hoy Rangahy sady somary niarin-doha kely izy, fa
mandry eo am-pandriana manavinavy.
— He izany tsipoapoakan’ny ankizy; renao moa izany, ry dada? Odrey! he
izany izy!
— Reko izany, sombinaiko, hoy Rangahy, sady nosafofosafoiny ny lohan’i
Josefa mipetraka eo aminy eo am-parafara.
— Aiza izay mba tsipoapoakako, ry dada ô ?
Saika
tankina tampoka ny fiainan-dRangahy, nandre an’ izany. Tsy misy na dia
varifitoventy akory aza ao aminy. Rafotsy no lasa nankany
amin’Andriamatoa zanany lahy hangataka vola any hakana fanafody, sy
hamidy kitay sy jiro ary sakafo.
"To' zay re, hoy Rangahy
an’eritreritra, nasaiko nanombinany varifitoventy izay vola azony any,
hividianany tsipoapoaka, na inona na inona tsy ho ampy". Nasesiny ihany
ny tenin'i Josefa kely:
— Ividiano tsipoapoaka kely aho,
ry dada ô! He izany an’ ny ankizy.
— Eny, anaka, hoy Rangahy, andraso
aloha ho avy reninao.
(...)
Nony ampitso maraina, rehefa
nafampana kely ny andro, indry navalombalon-dRangahy ilay lamba soga
roa sosona avy nirakofany.
— Aoka re, hoy Ramatoa, ny ilany
ihany no hamidy, fa tsy misy hirakofana, nefa ianao manavy.
— Ka tsy hisy hividianan-kanina sy
vorona mba hihinanan’i Sefa ny feny anie, hoy Rangahy.
— Dia hilaozan’izay fototr’elany
iray ve avy any amin-dry Ndrematoa rehefa, hoy Rafotsy, fa raha atao
indray mivarotra , harary mihitsy ianao ; io ilany tokana sisa io aza,
ahiko tsy haharo hatsiaka akory, ka matahotra anao harary aho.
Tsy nahaleo ditra ny vavy Rangahy,
sady nanantena ny hanateran-dry Randriamatoany vodivorona sy
fototr’elany rehefa, ka dia nilarina ny lamba.
Rafotsy no nde ho any an-tsena,
nefa nitomany hanaraka : azy koa i Josefa, fa tsy nahandry, ka nentina.
Tsy nahatoha ny hijanona irery ao Rangahy, sady efa niafana ihany, ka
dia niaraka ho any an-tsena izy telo mianaka. Napetraka teo amin'ilay
mpivarotra lon-damba iny; kanefa loza ny fimenomenon'i Josefa kely tsy
mahandry, ka namidy tamin'io sakaizany io, natao lasiventy fa mbola
hila tombony, hono, izy. Vao nahazo vola izy, dia nividy
tsipoapoakan'ilavoamena, mofo varifitoventy, vary lasiray, kitay
ilavoamena, jiro varifitoventy. Lasiray no sisa; kanefa tsy mahazo
vorombazaha intsony: ka nividianany laokan’ilavoamena, fa ny katisoa
hatao fiandry; kanjo ny ilavoamena nividianana kininina. Fatratra ny
hafalian’ i Josefa, nefa ny an’izy mivady nahita an-janany faly no
nanoatra, fa mba mitovy amin’ny zana-bahoaka.
Stella
Ampahany tamin'ny sombintantara "Aiza kosa Ndriamatoan'ny aiko?" in
Loharano lah 6-7, 1915
Pôeta na mpanoratra tononkalo no
tena ahafantarana an'i Stella na Edouard Andrianjafintrimo. Efa hita
tao amin'ny sorapiainany anefa fa namoron-kira koa izy,
nanoratra
tantara tsangana ary nanoratra sombintantara. Amin'ity indray mitoraka
ity dia hialana kely ny tononkalo fa ndeha hokirakiraina ny ampahany
amin'ilay sombintantara nomeny ny lohateny hoe : "Aiza kosa Ndriamatoan'ny aiko ?".
Tao amin'ny Loharano
no nivoahany tamin'ny 22 sy 29 Jolay 1915. Ny ampahany maneho ny
fanirian'i Josefa kely hilalao tsipoapoaka tahaka ny zanak'olona
rehetra sy ny nanatanterahan'ny ray aman-dreniny ny faniriany no ndeha
himasoana. Andao hoporofoina ao fa olona nivoy ny fitiavan-janaka i
Stella ary nampiharihary mihitsy fa vitan'ny ray aman-dreny ny manao
sorona ny ainy hanatanterahana ny vetsovetsom-pon'ny zanany.
Voalohany, hoy ny mpanoratra : "Injay
mirefodrefotra be ihany ny tsipoapoakan’ny ankizy any ala-trano any
tamin’ny 13 juillet, ka taitra ery i Josefa kely."
Ampahafantarin'ity ampahan-tantara ity ny endri-pankalazana ny
fetim-pirenena frantsay teto fony mbola zanatany isika. Io
fahatarain'i Josefa kely nambaran'ny mpanoratra io no maneho ny
fitiavany hitovy amin'ny zanak'olona sy ny faniriany hifaly tahaka ny
ankizy rehetra koa. Tsotra ny zaza ary tsy mahalala izay adin-tsain'ny
ray aman-dreniny ka tsy nisalasala nitady izay mba nilainy tamin'ny
rainy na ny raibeny raha ny marimarina kokoa. Kamboty manko i Josefa ka
heveriny ho ray aman-dreniny ireo Dadabe sy Bebeny mitaiza azy.
"Aiza izay mba
tsipoapoakako, ry dada ô ?" (...) "Ividiano
tsipoapoaka kely aho, ry dada ô! He izany an’ ny ankizy."
Toa fanontaniana, toa fitalahoana. Hatao ahoana ny hitsipaka an'izany.
Nahariharin'ny mpanoratra fa "tankina" ny rain'i Josefa tamin'ilay
fanontaniany voalohany, tao anatin'ny tsy fisiana tanteraka manko ity
ankohonana mahantra nandritra io fety io. Saingy, na dia mbola tsy
nanan-kevitra azo antoka avy hatrany aza ny rainy dia nanome toky avy
hatrany satria vonona hanao ny fomba rehetra hanatanterahana izay mety
hitera-pifaliana ho an'ny zanany :
"Eny, anaka, hoy
Rangahy, andraso aloha ho avy reninao."
Araka ny voalaza ao anaty lahatsoratra anefa dia "manavinavy" rangahy.
Saingy, tsy nahoany izany fanaviana izany satria tsy tiany hipitrapitra
ny zanany, ny zafiny. Nataony sorona ny fahasalamany, ny lamba natao
hanafana azy no fara vahaolana hitany fa hisakana ny ranomason-janany
tsy hikoriana amin'ity fety ity. Toy izao ny ady hevitr'izy mivady :
"Aoka re, hoy
Ramatoa, ny ilany ihany no hamidy, fa tsy misy hirakofana, nefa ianao
manavy."
"Ka tsy hisy
hividianan-kanina sy vorona mba hihinanan’i Sefa ny feny anie, hoy
Rangahy."
Nony lafo ny ila lamba dia nahazo ilay tsipoapoaka notadiavany ilaikely
ka faly aoka izany. Izy mivady koa ravoravo ery na dia tsy ampy intsony
aza ny lamba ny hiadiana amin'ny aretina. Hoy i Stella nitatitra izany
: "Fatratra ny
hafalian’ i Josefa, nefa ny an’izy mivady nahita an-janany faly no
nanoatra, fa mba mitovy amin’ny zana-bahoaka".
Miara-paly amin-janaka tokoa ny ray aman-dreny ary tsy mba mahatsiaro
maty antoka amin'izay fananany nafoiny rehefa ahitan'ny zanany
voka-tsoa. Tsy izay rehetra irin'ny ray aman-dreniny ho an'ny zanany
anefa dia ho tanteraka avokoa. Anisan'ny antony nivarotana ilay lamba
ohatra ny mba hahafahana mividy vorom-bazaha ankoatra ny tsipoapoaka
saingy zara raha nahazo laoka hafa ny ambim-bola sisa fa tsy azo ilay
tena nirin-drangahy hanomezana fahafaham-po an-janany.
Raha aravona izay voambara, tsy nanao an'i Josefa ho zanak' Ikalahafa
izy mivady. Tohin'ny ainy ihany tokoa io satria zanaky ny zanany ary
tsy tiany hahatsapa akory izany hoe fahakambotiana. Asehon'ity
ampahan-tantara ity fa na toy inona na toy inona ny fahantran'ny ray
aman-dreny dia manao izay vitan'ny heriny foana izy ireo hahasoa ny
taranany. Raha misy tsy tanteraka dia tsy izy ireo velively akory no te
hampahory ny taranany sanatria fa voafetra ihany ny vitany.
Date de dernière mise à jour : 29/05/2024